Leesbaar Nederlands?

   

Deze website gaat over leesproblemen en hoe je daar rekening mee kunt houden. Je vindt hier informatie, adviezen en checklists.

Let op: de website wordt op dit moment bijgewerkt. Sommige pagina's ontbreken nog, sommige links zijn verouderd! 

Het doel

Meer teksten die door iedereen gelezen kunnen worden, ook door mensen met een leeshandicap of leesbeperking.

De doelgroep

Iedereen die voor zijn werk of zijn plezier teksten schrijft, die anderen moeten lezen. Deze website is dus bedoeld voor schrijvers, niet voor lezers. 

Teksten

Alles wat geschreven wordt. Dat kunnen brieven zijn, formulieren, folders, boeken, en websites. 

Leesbaar

De lezer begrijpt zonder al te veel moeite wat de schrijver vertelt.

Toegankelijk 

Een woord met veel verschillende betekenissen. De term wordt onder meer gebruikt met betrekking tot handicaps en beperkingen. Toegankelijk wil dan zeggen: een handicap of beperking is hier geen belemmering, je kunt naar binnen, je kunt meedoen. 

Wij bedoelen ermee: als je een bepaalde tekst wilt lezen, dan kan dat. Ook als je een 'leeshandicap' of 'leesbeperking' hebt.

Leeshandicap, leesbeperking

Er worden heel veel verschillende termen gebruikt om aan te geven dat iemand niet of niet goed kan lezen:

    • analfabetisme
    • functioneel analfabetisme
    • laaggeletterdheid
    • dyslexie
    • leesstoornissen
    • leesproblemen
    • leeshandicap
    • zwakke lezer

Als je een tekst leest, dan kijk je naar letters en woorden op een pagina of op een scherm. Met je ogen zie je de letters en woorden, met je hersenen zet je deze beelden om in de taal waarin je denkt, met je verstand begrijp je de inhoud. Tenminste, als alles goed gaat.

Er kan namelijk heel veel misgaan. De verschilllende termen geven dat - min of meer - aan.

Analfabetisme, laaggeletterdheid

Sommige mensen hebben - om wat voor reden dan ook - geen of onvoldoende leesonderwijs gehad. Een analfabeet is iemand die helemaal niet kan lezen; iemand die 'laaggeletterd' is, kan een beetje lezen - maar onvoldoende om de krant, formulieren, bijsluiters of ondertitels te lezen.

Visuele beperkingen

Er zijn mensen die slecht zien of blind zijn. Zij kunnen niet lezen, omdat ze de letters en woorden niet goed of helemaal niet zien. Meestal noemen we dit een 'leeshandicap'. Wanneer de vorm van de tekst wordt aangepast (een grotere letter, meer contrast, in braille vorm, of de tekst wordt voorgelezen ) dan is het leesprobleem opgelost. 

Dyslexie

Dyslexie is een leesstoornis. Mensen met dyslexie hebben goede ogen, maar er gaat iets mis bij de omzetting van letters en woorden naar de taal in de hersenen. Als de tekst wordt voorgelezen, is het probleem opgelost. Vandaar dat veel dyslectici gebruik maken van gesproken boeken, en van computerprogramma's die tekst omzetten in spraak (tekst naar spraak systemen).

Taalproblemen, taalstoornissen

Sommige leesproblemen zijn feitelijk geen leesproblemen, de onderliggende oorzaak is een taalprobleem of een taalstoornis. Ook als de tekst wordt voorgelezen, wordt deze niet of niet goed begrepen. Misschien omdat de tekst geschreven is in een taal die de lezer niet of niet goed beheerst (taalprobleem), maar het kan ook zijn dat de lezer geen enkele taal goed beheerst (taalstoornis). 

Verstandelijke beperkingen, geheugenproblemen

Tenslotte kan het zijn dat iemand de woorden wel ziet, de taal wel kent, maar de inhoud van de tekst niet begrijpt, of niet onthoudt. Niet als een tekst wordt voorgelezen, en al helemaal als die persoon de tekst zelf moet lezen.

Vormgeving, taal, inhoud

Voor de richtlijnen en checklists op deze website maken we onderscheid tussen 3 aspecten van een tekst - die vaak samenhangen:

    • De vormgeving: lay-out, bladspiegel, lettertype, illustraties enz.
    • De taal: woorden, zinnen, structuur
    • De inhoud: hoe je je boodschap vertelt, de voorkennis die je veronderstelt, de volgorde, de voorbeelden.

Dit is de volgorde die belangrijk is voor de lezer: kan ik het lezen, ken ik de woorden, begrijp ik de boodschap? Voor de schrijver is de volgorde omgekeerd: hoe structureer ik mijn booschap, welke woorden en zinnen gebruik ik, hoe laat ik het er aantrekkelijk uitzien. 

Maatwerk

Visio, expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen

Jongerencommissie Dovenschap 

Ook jij, website voor mensen met een verstandelijke beperking

Leesbaar en toegankelijk schrijven wil zeggen dat je je teksten zo schrijft, dat jouw boodschap wel overkomt - ook bij lezers die om wat voor reden dan ook moeite hebben met lezen. Bij veel adviezen op deze website zeggen we echter, dat je rekening moet houden met de doelgroep. Kent je doelgroep deze woorden? Beschikt je doelgroep over deze voorkennis? Spreekt dit voorbeeld de doelgroep aan?

Hoe beter je met je boodschap, taal en vormgeving aansluit bij de doelgroep, hoe toegankelijker en aantrekkelijker de tekst wordt. Voor die ene doelgroep. Doelgroepen verschillen onderling namelijk sterk.

Als je naar websites gaat voor of van mensen met visuele beperkingen, dan zie je meteen dat de vormgeving vaak niet zo aantrekkelijk is. De taal die gebruikt wordt, is beslist niet 'makkelijk leesbaar'.

Als je naar een website van of voor dove mensen gaat, dan zie je heel veel beeld en weinig tekst. De taal is meestal eenvoudig, soms is het "doof" Nederlands. Er zijn veel filmpjes in gebarentaal.

Websites van of voor mensen met verstandelijke beperkingen zijn heel kleurig, heel visueel, vaak ook met filmpjes en animaties. De teksten leggen veel uit, zijn heel redundant (veel herhaling), heel makkelijk leesbaar, maar doen soms een beetje 'kinderlijk' aan. 

"Leesbaar Nederlands" is maatwerk.  

Op deze website vind je adviezen die je tekst leesbaarder maken voor de 'gemiddelde' lezer met leesproblemen, maar ook informatie over 'aangepaste versies' die je kunt (laten) maken voor bepaalde doelgroepen. 

Onder het kopje 'Doelgroepen' vind je meer informatie over de verschillende groepen en hun specifieke beperkingen en voorkeuren.